Ποντιακοί Χοροί

   Ποντιακοί χοροί ονομάζονται οι Ελληνικοί παραδοσιακοί χοροί των Ποντίων. Κάποιοι από αυτούς χορεύονται και σήμερα από Πόντιους της σημερινής Τουρκίας (όπου ονομάζονται Ηoron, χορόν).

Στους ποντιακούς χορούς, οι άνδρες και οι γυναίκες σχηματίζουν συνήθως κύκλο και πιάνονται από τους καρπούς. Οι ποντιακοί χοροί εκτελούνται με συνοδεία μουσικής από κεμεντζέ που παίζει ο κεμεντζετζής (λυράρης), ο οποίος συχνά στέκεται στο κέντρο του κύκλου. Κατά τις υπαίθριες γιορτές, η μουσική προέρχεται από τουλούμ (ασκί, γκάιντα) και ταούλ (νταούλι ,ζουρνά) ή κεμεντζέ και ντέφι..

Αρχικά, καθένας από αυτούς τους χορούς είχε συγκεκριμένη γεωγραφική κατανομή στην περιοχή του Πόντου. Ο μεγάλος αριθμός και η ποικιλία των χορών οφείλονταν στη γεωμορφολογία του ποντιακού χώρου. Αυτή η γεωμορφολογία, με την ύπαρξη της μεγάλης οροσειράς των Ποντικών Άλπεων (αρχ. Παρυάρδης, τουρκ. Doğu Karadeniz Dağları], η οποία χωρίζει τον Πόντο σε ορεινό και παράλιο, και την πληθώρα ποταμών και πηγών, έκανε δύσκολη και περιορισμένη την επικοινωνία μεταξύ των περιοχών.
Έτσι, στους χορούς του Πόντου υπάρχουν δύο βασικές γεωγραφικές διακρίσεις. Η μία διαχωρίζει το δυτικό Πόντο (πχ Σινώπη,, Νεοκαισάρεια, Σαμψούντα) από τον ανατολικό (πχ Τραπεζούντα, Αργυρούπολη, Κερασούντα,  Ορντού Ματσούκα, Χερίαινα, Καρς  κα). Η άλλη διάκριση είναι μεταξύ ορεινού Πόντου (πχ ορεινές περιοχές Αργυρούπολης και Ματσούκας) από τον πεδινό (πχ πεδινές περιοχές Τραπεζούντας και Σουρμένων).
Μετά τη μικρασιατική καταστροφή και την ανταλλαγή πληθυσμών του 1923, η αίσθηση της προσφυγικής αλληλεγγύης μεταξύ των Ποντίων της Ελλάδας οδήγησε στη συγκρότηση μιας συλλογικής και κοινής πολιτισμικής ταυτότητας, με κοινά χαρακτηριστικά, και ενός κοινού χορευτικού ρεπερτορίου.

Ανεφορίτ’σσα

Χορευόταν στη Γαλίαινα της Τραπεζούντας. Μουσικό όργανο που συνόδευε τον χορό κυρίως ήταν η λύρα.

Από πάν’ και κα’

Χορός της περιοχής Ματσούκας (Τραπεζούντα). Τα μουσικά όργανα που συνόδευαν τον χορό ήταν λύρα ή γκάιντα ή ζουρνάς με όργανο συνοδείας το νταούλι.

Από παν’ και κα’ ή τικ

Χορός του Ακ Νταγ Ματέν (που σημαίνει μεταλλείο του άσπρου βουνού). Τα μουσικά όργανα που συνοδεύουν τον χορό είναι το βιολί (που κρατιέται κατακόρυφα σαν λύρα), ούτι και κεμανές με όργανο συνοδείας το ντέφι.

Αρματσούκ ή Ελματσούκ

Χορευόταν από Ποντίους των περιοχών Καυκάσου και Σεβάστειας. Ανήκει στην κατηγορία των τοπικών Ποντιακών χορών. Η ονομασία του προέρχεται από την λέξη “Σαρματσούκ” που σημαίνει φυτό αναρριχώμενο ή φυτό κισσός. Από θεαματική άποψη ανήκει στους χορούς του αγροτικού βίου. Μουσικό όργανο ήταν η λύρα.

Αρμενίτσα

Είναι χορός από την περιοχή Τραπεζούντας. Αν και με διαφορετική μελωδία τα βήματα του χορού (με διαφορετική ονομασία) συναντιόνται σε ολόκληρο τον Πόντο (Γιουβαρλαντούμ).

Αρχουλαμάς

Είναι χορός από την περιοχή της Πάφρας. Είναι συρτός χορός και συναντιέται σε ολόκληρο τον Πόντο, με πολλές μελωδίες και ονομασίες, ο χορός χορεύεται και επιτόπου (Eμπροπής).

Ατσαπάτ’

Ο χορός αυτός χορευόταν στα Πλάτανα δυτικά της Τραπεζούντας. Είναι μία μορφή αργής Σέρρας με τραγούδι. Σαν βάση έχει το τικ διπλό και εκτελούνται και διαφορετικές φιγούρες. Παίζεται από όλα τα μουσικά όργανα. Στην περιοχή της Ματσούκας χορευόταν και από γυναίκες.

Αχπαστικόν

Είναι χορός  από της περιοχές Κάρς και Τραπεζούντας. Γαμήλιος ο σκοπός του χορού και ελεύθερος ή αντικριστός χορός. Χορεύεται κατά το πάρσιμο της νύφης από τον γαμπρό για την εκκλησία.

Γαργάν

Χορεύεται στην περιοχή Ακ Νταγ Ματέν. Ανήκει στην κατηγορία των μιμητικών χορών που απαιτούν από τους χορευτές αναπαράσταση συγκεκριμένων ρόλων. Ο κύκλος του χορού είναι κλειστός από χορευτές, οι οποίοι είναι με ψιλά και λυγισμένα τα χέρια τους, χωρίς να είναι πιασμένοι και προσπαθούν να μιμηθούν αρπαχτικά πουλιά, στην μέση είναι ξαπλωμένο ένα παιδί και προσπαθούν να αρπάξουν το παιδί με δυνατές κραυγές. Χοροί με παρόμοιο θέμα υπήρχε και αλλού.

Γέμουρα

Χωριό ανατολικά της Τραπεζούντας. Μουσικό όργανο που συνοδεύει τον χορό είναι η λύρα και λιγότερο ο ζουρνάς ή το αγγείο.

Γιαβαστόν

Χορευόταν σε χωριά της Τραπεζούντας. Είναι η άλλη ονομασία του χορού Διπάτ.

Γιαματάν

Είναι χορός από την περιοχή του Κάρς. Ανήκει στους τοπικούς Ποντιακούς χορούς Είναι χορός ομαλός, ομαδικός, κυκλικός  χωρίς την συνοδεία τραγουδιού. Από τον ρυθμό και τον τρόπο που χορεύεται θα μπορούσαμε να τον κατατάξουμε στην ομάδα που έχουν βάση το Ομάλ του Κάρς. Τα χέρια είναι πιασμένα από τους ώμους.

Γιετίερε

Ο χορός είναι από την περιοχή της Αργυρούπολης  (Κιουμούς Χανέ). Παίρνει την ονομασία του από τον αριθμό γιετί που σημαίνει επτά, προφανώς από την μέτρηση των κινήσεων του χορού. Παίζεται ο χορός με λύρα.

Γιουβαρλαντούμ

Χορός του Ακ Νταγ Ματέν. Η ονομασία είναι τουρκική που σημαίνει κατρακύλισμα. Η μουσική παίζεται με βιολί, ούτι και σπάνια με ντέφι, ζουρνά, νταούλι και κεμανέ. Ο πρώτος κρατάει μαντήλι, ο χορός είναι μεικτός και τραγουδιέται σε γλώσσα τουρκική.

Γκιρινλεμέ

Είναι χορός από την περιοχή Τσορούμ. Τα βήματα του χορού είναι ίδια με τον χορό   (Τρυγόνα).

Δελή χορόν

Έντονος και ζωηρός αντρικός χορός με βήματα που μοιάζουν με αυτά του Τρομαχτού Τίκ και φιγούρες ανάλογες αυτών τις Σέρρας. Χορεύεται από τους λίγους τουρκόφωνους Έλληνες Καρσλίδες, οι οποίοι είχαν μετοικήσει στο Κάρς, από τα Τσαμούρια του Πόντου.

Διπάτ’ (Δύο Πατήματα)

Είναι χορός απλός, ήσυχος , αρχοντικός με πολλές παραλλαγές και σταθερούς βηματισμούς, που δίνουν στον χορό χρώμα ιεροτελεστίας. Η σοβαρότητα του χορού αυτού φαίνεται και από το γεγονός ότι χορευόταν από πρόσωπα της σεβαστής κυρίως ηλικίας, γι’ αυτό και το Διπάτ λέγεται και Κοδεσπενακόν Ομάλ δηλαδή αφιερωμένο στις οικοδέσποινες των Ποντιακών οικογενειών. Την ονομασία Διπάτ την πήρε από τα δύο επιτόπια πατήματα. Λέγεται και Ομάλ Τραπεζούντας, από το όνομα της πόλης και της περιοχής που τον ανέδειξε. Χορεύεται στον Κεντρικό και τον Ανατολικό Πόντο, καθώς και στο Κάρς, όπου η ονομασία του είναι Διπλόν Ομάλ. Στην Αργυρούπολη και σε άλλες περιοχές τον συναντάμε με μικρή βηματική παραλλαγή.

Διπλόν  Ομάλ

Με την ονομασία αυτή συναντάμε δύο διαφορετικούς χορούς. Έναν από την περιοχή του Κάρς (Διπάτ) όπου αποτελεί τη βάση ολόκληρης ομάδας χορών ( Γετίερε-Τάμζαρα ) και έναν από τα χωριά του Κιουμούς Ματέν στον Δυτικό Πόντο, παραλλαγές με αρκετές διαφοροποιήσεις του Παμποντιακού χορού (Έμπροπις).

Εκατήβα σα παχτσέδες

Τοπικός  χορός  από την περιοχή της Τραπεζούντας. Πήρε το όνομα του από το ομώνυμο τραγούδι που συνοδεύει την μοναδική μελωδία του χορού.

Εικοσιένα

Ο χορός αυτός χορεύεται στην Αργυρούπολη και στην ευρύτερη περιοχή της Τραπεζούντας. Τα βήματα του χορού  είναι σαν της (Χερενίτσας).

Εμπροπίς

Παμποντιακός χορός και ευρύτατα διαδεδομένος. Ανήκει στην ίδια κατηγορία χορών με το συρτό, το συρτόμπαλο τον καλαματιανό, χορούς που χορεύει η πλειονότητα των Ελλήνων. Οι ονομασίες που βρίσκουμε σε διάφορες περιοχές του Πόντου είναι αρκετές, τα βήματα είναι σχεδόν τα ίδια. Στην περιοχή του Κάρς έχουμε το Τσαινικίας, στην Τραπεζούντα και Αργυρούπολη το Κοτσιχτόν Ομάλ και το Φούλουρ-Φούλουρ, Ομάλι στην Νικόπολη, Τσαραχότ στο Ακ  Νταγ  Ματέν, Διπλόν Ομάλ στο Κιουμούς Ματέν, Ικιλεμέ, Κιζλάρ και Αρχουλαμάς στην Πάφρα.

Έταιρε ή εταιρέ

Χορός της Τραπεζούντας. Αναφέρεται σε μία κοπέλα που θέλει βοήθεια για να περάσει το ποτάμι. Τάζει διάφορα αντικείμενα στον άνδρα, εκείνος όμως δεν συμφωνεί και ζητά περισσότερα. Παίζεται με Λύρα.

Θανατί’ Λάγγεμαν

Χορός αφιερωμένος στις κοπέλες του χωριού Ασάρ της Μπάφρας που πέσανε από το κάστρο Κιτ Καλεσί το 1670 στα βράχια για να μην παραδοθούν στους Τούρκους. Μουσικά όργανα που χρησιμοποιούσαν ήταν ο ζουρνάς με νταούλι και λύρα.

Θήμιγμα (ν)

Τελετουργικός γαμήλιος χορός με κεριά στα χέρια, όπου προΐσταται ο ιερέας που τέλεσε τον γάμο. Χορευόταν από 7 νιόπαντρα ζευγάρια και έναν ανύπαντρο το “τέκ”. Τα κείμενα του τραγουδιού είναι σε λόγια γλώσσα και όχι σε τοπική διάλεκτο. Το Θήμηγμα είναι γαμήλιο έθιμο των Ποντίων.

Ικιλεμέ

Χορός από την περιοχή της Πάφρας. Τα βήματά του χορεύονται και επιτόπου. Είναι ιδιαίτερα διαδεδομένος χορός με διαφορετικές ονομασίες και στον υπόλοιπο Πόντο (Έμπροπις).

Ίσον

Χορός από την περιοχή της Σάντας. Όπως φανερώνει και η ονομασία του πρόκειται για ομαλό χορό.

Καβαζίτας

Είναι χορός από την περιοχή του Γουρούχ. Τα βήματα του μοιάζουν με αυτά αρκετών χορών από άλλες περιοχές του Πόντου (Γιουβαρλάντουμ).

Καγκέλια

Χορεύεται στην περιοχή του Κάρς. Ανήκει στους χορούς που δεν ήταν διαδεδομένοι σε ολόκληρο το κυβερνείο του Κάρς.

Καζάσκα

Ο γνωστός ρώσικος (Κοζάκικος) χορός που αγαπήθηκε και χορεύτηκε από τους Καρσλίδες, αλλά και από άλλους Πόντιους. Τα βήματα του χορού είναι παρόμοια με του Τάς, σε πιο γρήγορο όμως ρυθμό. Η μελωδία της Καζάσκας είναι μοναδική, ενώ ο χορός μπορεί να είναι αντικριστός-ζευγαρωτός ή ακόμη ελεύθερος με έναν άνδρα που εκτελεί πολλές φιγούρες, με πιο συνηθισμένες τις συνεχόμενες γρήγορες στροφές και τα βαθιά καθίσματα.

Καλόν Κορίτσ’

Χορός από την περιοχή της Ματσούκας (Τραπεζούντας). Μία μορφή χερεανίστας με διαφορετική μουσική. Συνοδεία τραγουδιού και Λύρας.

Καρά Μπουνάρ

Ο χορός είναι από την περιοχή της Πάφρας. Το όνομα σημαίνει “μαύρη βρύση” και προέρχεται πιθανότατα από το ομώνυμο χωριό της Πάφρας όπου οι Τούρκοι το έκαψαν πολλές φορές. Η μελωδία και τα βήματα του χορού είναι μοναδικά, δεν τα συναντάμε σε καμιά άλλη περιοχή του Πόντου, ούτε κάν σε όλα τα χωριά της Πάφρας.

Καρσιλαμάς

Χορεύεται σε πολλές περιοχές του Πόντου. Καρσιλαμάς σημαίνει αντικριστός και αναφέρεται στον τρόπο που χορεύεται ο χορός, δηλαδή από δύο άτομα που είναι αντικριστά. Είναι χορός για κάθε περίσταση γλεντιού και κυρίως για τους χορούς του γάμου. Το “Αχπαστικόν” είναι από τις πιο δημοφιλείς μελωδίες του Καρσιλαμά και την συναντάμε σε ολόκληρο σχεδόν τον Πόντο. Την παίζουν οι μουσικοί όταν το σόι του γαμπρού πηγαίνει στο σπίτι της νύφης για να την πάρει και να την πάνε στην εκκλησία. Είναι διαδεδομένος ο χορός  σε περιοχές της Νικόπολης και σε όλων τον Δυτικό Πόντο. Ένα από τα γνωστά τραγούδια σε ρυθμό Καρσιλαμά είναι το Κόνιαλι.

Κατίκιοί

Χορεύεται στην περιοχή της Τραπεζούντας.

Κελ κιτ (έλα και φύγε)

Χορός που πήρε το όνομα του από το ομώνυμο χωριό του Πόντου (στα όρια της Σεβάστειας και Νικόπολης). Είναι ομαλός χορός και η μελωδία που συνοδεύει τον χορό είναι μοναδική. Κυρίαρχα όργανα η λύρα, ο ζουρνάς και το νταούλι.

Κετσέκ
Είναι ανδρικός ελεύθερος χορός από την περιοχή της Νικόπολης.

Κιζέλα

Χορευόταν  στην Γαλίαινα της Ματσούκας. Πήρε το όνομα από το ομώνυμο περιπαιχτικό τραγούδι, το οποίο αναφέρεται σε μια συνήθεια που υπήρχε στον Πόντο να παντρεύονται κοπέλες που έμειναν  ανύπαντρες και θεωρούνταν μεγάλες  με αγόρια μικρότερης ηλικίας. Είναι ο ίδιος  χορός με την Ανεφορίτ’σσα όμως έχει 4 επιτόπια τριαράκια του τίκ Διπλόν, ενώ η η Ανεφορίτ’σσα έχει 2 επιτόπια τριαράκια. Η μελωδία και το τραγούδι της Κιζέλας είναι τα μοναδικά που συνοδεύουν τον χορό. Σαν όργανο χρησιμοποιείται η λύρα.

Κιζλάρ Καίτεσί

Χορός από την περιοχή της  Πάφρας. Κιζλάρ σημαίνει κορίτσι. Ανήκει σε κατηγορία χορού ευρύτατα διαδεδομένων στον Πόντο (Έμπροπις).Τα βήματα του χορού χορεύονται μόνοεπιτόπου.

Κιουρτσίας

Αντικριστός χορός από την περιοχή του Κάρς. Ο χορός είναι γνωστός και με άλλα ονόματα (Τάς).

Κόρη Κοπέλα

Χορός και τραγούδι από την περιοχή της Τραπεζούντας. Ανήκει στην κατηγορία χορών που είναι Παμποντιακοί (Πατούλα) .

Κοριτσί  χορόν

Χορός αφιερωμένος στις κοπέλες του χωριού Ασάρ της Μπαφρας που πέσανε από το κάστρο Κιτ Καλεσί το 1670 στα βράχια για να μην παραδοθούν στους Τούρκους. Ζουρνάς με νταούλι και λύρα ήταν τα μουσικά όργανα που συνοδεύουν τον χορό.

Κοτσ’

Παμποντιακός χορός που τον συναντάμε σε δύο παραλλαγές όσον αφορά το κράτημα των χεριών. Στον ανατολικό Πόντο τα χέρια είναι με λυγισμένους αγκώνες, ενώ στον Δυτικό Πόντο το κράτημα των χεριών είναι από τους ώμους. Είναι χορός ζωηρός και εύθυμος δίχως να ξεφεύγει από τα ήθη της εποχής. Έχει μόνο μία χαρακτηριστική μουσική και παίζεται με όλα τα όργανα, χωρίς τραγούδι. Κότς σημαίνει φτέρνα, πήρε το όνομα του από το διπλό επιτόπιο χτύπημα της φτέρνας στο έδαφος.

Κοτσαγκέλ’

Είναι ο τελευταίος από τους τελετουργικούς χορούς του Ποντιακού γάμου και ο μόνος από τους Ποντιακούς χορούς που δεν έχει καθορισμένο σχήμα, μορφή και φορά. Το σχήμα του άλλοτε είναι κυκλικό και άλλοτε ελικοειδές με ποικιλία στροφών. Ξεκινούσαν χορεύοντας μέσα στο σπίτι πιάνονταν οι διάφοροι συνδαιτυμόνες στη σειρά, βγαίνανε έξω και συνέχιζαν για τα υπόλοιπα σπίτια. Από όπου πολλές φορές κλέβανε από μία κότα που τις κάνανε σούπα για το τελευταίο γεύμα του γλεντιού. Η μουσική εκτελείται από όλα τα μουσικά όργανα.

Κοτσάκιν

Ελεύθερος ανδρικός χορός από την περιοχή της Νικόπολης. Χορευόταν από νέους άνδρες στο εσωτερικό των σπιτιών ή στις αυλές. Τα βήματα του χορού μοιάζουν με του Καρσιλαμά και του Τσιφτετελιού. Κυρίαρχα όργανα ο ζουρνάς με το νταούλι και η λύρα.

Κοτσαμάνια

Αποκριάτικο έθιμο όπου εκτελούνται και χορευτικές φιγούρες (Μωμόγεροι). Χορός της περιοχής Τραπεζούντας.

Κότσαρι

Μεικτός χορός με προέλευση από το Καρς, όπου παιζόταν με κλαρίνο. Ανήκει στους πολεμικούς χορούς και συμβολίζει την δύναμη των ανδρών. Πήρε το όνομα από την λέξη΄΄ Κοτζ ΄΄ όπως λένε οι Πόντιοι τον τράγο. Τα τρομαχτά βήματα του χορού, θυμίζουν τα χαρακτηριστικά πηδηματάκια που κάνουν οι τράγοι στις αρχές της άνοιξης. Είναι κυκλικός χορός και χορεύεται από άνδρες και γυναίκες τρεμουλιαστά με τραντάγματα στο δεξί πόδι. Στην Ελλάδα έχει αποκτήσει  Παμποντιακό χαρακτήρα και χορεύεται από όλα τα Ποντιακά συγκροτήματα. Σήμερα παίζεται από όλα τα μουσικά όργανα.

Κοτσιχτόν ομαλ’

Παμποντιακός χορός από την περιοχή της Τραπεζούντας  (Εμπροπίς ), χορεύεται όμως και με μικρές παραλλαγές σε όλες σχεδόν τις περιοχές του Πόντου.

Κουνιχτόν

Ονομασία του χορού στη Νικόπολη (Αξίκιοΐ) από το έντονο τρέμουλο σε όλο το σώμα. Λύρα ή ζουρνά και νταούλι τα όργανα που συνοδεύουν.

Κούσερα

Χορός από την περιοχή της Ματσούκας κοντά στη μονή Ιωάννη του Βαζελώνα. Παίζεται με όλα τα μουσικά όργανα.

Κωνσταντήν Σάββα – (Οσμάν Αγάς)

Χορός και τραγούδι  από την περιοχή της Πάφρας. Τα βήματα του χορού τα συναντάμε σε ολόκληρο τον Πόντο (Γιουβαρλάντουμ). Σαν όργανο συνοδείας χρησιμοποιείται ο ζουρνάς και νταούλι ή λύρα.

Λαφρίγκον ή Λαφράγκα

Είναι μια μορφή μονού Κότσαρι που το συναντάμε να το χορεύουν στην Αλματά του Καζακστάν πόντιοι με καταγωγή από την Σαμψούντα. Παίζεται με όλα τα μουσικά όργανα.

Λέλιμ’γιάρ

Χορός της περιοχής του Ακ Νταγ Ματέν. Η ονομασία του χορού είναι από το ρεφρέν που συνοδεύει τα δίστιχα που τραγουδιούνται. Τα βήματα του χορού και το πιάσιμο των λυγισμένων από τους αγκώνες χεριών είναι παρόμοια με αυτά του χορού Ομάλ.

Λέτσι

Χορός της περιοχής Καρς, όπου παιζόταν με όλα τα μουσικά όργανα και με κλαρίνο. Οι κινήσεις των χεριών και του σώματος, τα λυγισμένα γόνατα, τα καρφώματα των ποδιών που τον χαρακτηρίζουν φανερώνουν έναν μιμητικό χορό. Η επικρατέστερη εκδοχή της μίμησης αφορά κινήσεις αρπαχτικού πουλιού.

Λετσίνα

Χορός που χορευόταν από Πόντιους ορισμένων περιοχών του ανατολικού Πόντου και του Αντικαυκάσου (Καρς, Παϊπουρτ). Σήμερα είναι γνωστός σε όλους τους Πόντιους. Το όνομα του προέρχεται από ένα είδος γερακιού, το λατσίν. Ανήκει στην ομάδα των χορών που μιμούνται κινήσεις ζώων, όπως υπήρχαν τέτοιοι χοροί και στην αρχαιότητα. Το κάρφωμα των δακτύλων στο έδαφος φέρνει στο νου τα γαμψά νύχια και το ράμφος του γερακιού. Κατά άλλους κατατάσσεται στους πολεμικούς ποντιακούς χορούς και έχει τις ρίζες του στον αρχαίο χορό των Κουρητών. Συνοδεύεται από τραγούδι και παίζεται από όλα τα μουσικά όργανα και από κλαρίνο.

Μαιμούνα

Είναι δρώμενα του δωδεκαημέρου από την περιοχή  του Κάρς  και της Κερασούντας.

Μαντήλια

Ζευγαρωτός χορός του γάμου, χορευόταν μπροστά από τους νεόνυμφους με μαντήλια στα χέρια. Χορευόταν στην περιοχή  Κιουμούς’ Ματέν (Μεταλλεία Αργυρούπολης). Τα συνηθισμένα όργανα ήταν το βιολί, το ούτι και η λύρα.

Μαχαίρια (πιτσάκοίν)

Χορός με ιστορία, που χάνεται στα βάθη των αιώνων. Το 400 π.χ. ο Ξενοφώντας έβαλε τους στρατιώτες του να χορέψουν τον χορό, όταν έφτασε στα Κοτύωρα (Ορντού). Χορεύεται από 2 άτομα κρατώντας μαχαίρια και αυτοσχεδιάζοντας μιμούμενοι επίθεση και άμυνα. Σαν βάση του είναι το Τικ Τρομαχτόν.

Μαχμόρ’

Τοπικός ποντιακός χορός της περιοχής Νικόπολης. Ο ρυθμός του είναι δίσημος ζωηρός. Οι χορευτές πιάνονται από τους ώμους. Στην Ελλάδα δεν διαδόθηκε ευρύτερα μετά την προσφυγιά, κρατήθηκε μόνο από ορισμένους που ήξεραν να τον χορεύουν για μερικές δεκαετίες μέχρι που χάθηκε ολότελα.

Μηλίτσα

Χορεύεται κυρίως στην περιοχή της Σάντας. Παίζεται σε μουσική παραλλαγή του κοκκινόγλη. Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός.

Μητερίτσα

Χορός (καντρίλιες) των παράλιων πόλεων και των σαλονιών της Τραπεζούντας, φερμένος από την Ευρώπη και με στίχο στην νεοελληνική γλώσσα. Παίζεται περισσότερο με λύρα και συνοδεύεται από το τραγούδι που πήρε την ονομασία του.

Μόντσονος

Χορεύεται στην περιοχή του Κάρς. Είναι μεικτός κυκλικός χορός. Η μελωδία του χορού είναι μοναδική και δεν συνοδεύεται από τραγούδι. Όπως και σε αρκετούς χορούς από την ίδια περιοχή οι χορευτές πιάνονται από τους ώμους, αν και έχει καταγραφεί παραλλαγή του χορού με τα χέρια πιασμένα χαμηλά.

Μουζενίτικτον-Κιμισχαναλίδικον

Η Μούζενα είναι χωριό της Αργυρούπολης του Πόντου, από όπου πήρε την ονομασία του. Παίζεται περισσότερο με λύρα.

Μωμο(γ)έρια (τα)

Μωμόγερος: Σύνθετη λέξη από το Μώμος και γέρος. Ο Μώμος ήταν αρχαίος Θεός, γιος του ύπνου και της νύχτας, προσωποποίηση της κοροϊδίας και της αποδοκιμασίας. Ουσιαστικά πρόκειται για θεατρική παράσταση (λαϊκό δρώμενο) που γινόταν κατά την διάρκεια του Δωδεκαημέρου παραμονή Χριστουγέννων έως τα Φώτα. Στο έθιμο των Μωμόγερων οι Έλληνες του Πόντου διατήρησαν τον πυρήνα και τον εορταστικό τρόπο των λαϊκών αυτοσχεδιαστικών σατυρικών δραμάτων των προχριστιανικών χρόνων και ταυτόχρονα διαφύλαξαν την παραδοσιακή μορφή των δραμάτων αυτών,  στο περιεχόμενο των οποίων έδωσαν χριστιανικό χαρακτήρα. Το έθιμο αυτό είναι από τα αρχαιότερα και γνησιότερα έθιμα που διατήρησαν οι Πόντιοι.

Ντολμέ ή Τσολμέ

Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Η μελωδία και η χορογραφία του χορού είναι μοναδική σε ολόκληρο τον Πόντο. Προέλευση του χορού είναι από την περιοχή  Όφη που βρίσκεται ανατολικά της Τραπεζούντας.

Ομάλ’ Απλόν ή Ομάλ Μονόν

Ομάλ σημαίνει ομαλό ίσιο. Είναι Παμποντιακός χορός από τους πλέον διαδεδομένους. Είναι απλός, αργός χορός τον συναντάμε σε διαφορετικές μελωδίες και σε παραλλαγές σε πολλές περιοχές του Πόντου. Παίζεται από όλα τα μουσικά όργανα και συνοδεύεται από τραγούδι.

Ομάλ’ Δπλόν
Χορός της περιοχής του Κιουμούς Ματέν (Μεταλλείο Σίμ του ΝΔ Πόντου). Χορεύεται με μουσικά όργανα το βιολί (αντικατέστησε τον Κεμανέ), το ούτι ή τη λύρα.

Ομάλ’ (Καρς)
Χορός της περιοχής Καρς. Παίζεται με όλα τα μουσικά όργανα καθώς και με κλαρίνο και συνοδεύεται συνήθως από τραγούδι.

Ομάλι

Χορεύεται στην περιοχή της Νικόπολης. Υπάρχει πολύ μεγάλη ποικιλία στον τρόπο εκτέλεσης των βημάτων, με το σώμα να συμμετέχει ενεργά στην κίνηση. Πολλές φορές δεν γίνονται καθόλου ή ελάχιστα βήματα, παρά μόνο κινήσεις ρυθμικές από όλο το σώμα, που κινείται μπροστά και πίσω. Ο χορός είναι τόσο διαδεδομένος στα χωριά της Νικόπολης, ώστε είναι  ένας από τους δύο ( ο άλλος είναι ο Καρσιλαμάς ) βασικός στο έθιμο του γλεντιού στον γάμο.

Οσμάλ Αγά

Χορός από την περιοχή της Πάφρας. Το όνομα του χορού είναι από το ομώνυμο τραγούδι. Ανήκει σε μεγάλη κατηγορία χορών που συναντάμε σε ολόκληρο τον Πόντο (Γιουβαρλάντουμ).

Ούτσαϊ

Παίζεται με Λύρα, ζουρνά και νταούλι. Ο χορός αυτός έχει έντονο τρέμουλο σε όλο το σώμα. Η ονομασία πιθανών προέρχεται από τον αριθμό τρία στα τούρκικα (ουτς) που προφανώς είναι αναφορά στον αριθμό των επιτόπου βημάτων. Η  προέλευση του χορού είναι από την Γαράσαρη της Νικόπολης.

Παιπούρτ

Χορεύεται στην περιοχή του Κάρς. Είναι ζωηρός χορός με χαρακτηριστική λαβή των χεριών από τους ώμους. Τα βήματα είναι ίδια με αυτά ενός άλλου ιδιαίτερα διαδεδομένου χορού του Κάρς (Ομάλ).

Πατούλα

Είναι από τους πλέον διαδεδομένους χορούς του Πόντου. Πατούλα ονόμαζαν την παχουλή και αφράτη γυναίκα. Είναι εύθυμος χορός παίζεται με όλα τα μουσικά όργανα. Προέλευση του χορού είναι ο Δυτικός Πόντος.

Πιπιλομάταινα

Χορός του Ανατολικού Πόντου. Την ονομασία την πήρε από το ομώνυμο τραγούδι, την γυναίκα με τα μικρά μάτια (πιπίλ-κουκούτσι).

Σαμήλα

Γαμήλιος χορός με μαντήλια και χορεύεται στην περιοχή  του Κάρς.

Σαμψόν

Ο χορός αυτός χορευόταν από Ποντίους της περιοχής του Όφη. Την ονομασία την πήρε προφανώς από την περιοχή της Σαμψούντας. Η μελωδία και τα βήματα του χορού είναι μοναδικά και διαφέρουν από άλλες περιοχές του Πόντου. Παίζεται με όλα τα μουσικά όργανα χωρίς τραγούδι.

Σαρί Κουζ’

Στα τουρκικά σημαίνει ξανθό κορίτσι, λέγεται ότι το ξανθό κορίτσι είναι το ώριμο στάχυ και ότι ο χορός συμβολίζει το θερισμό. Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Τον συναντάμε σε χορευτικές παραλλαγές και με διαφορετική μουσική προέλευση Καρς, Τραπεζούντα, Αργυρούπολη, Χειρίαινα, Μπάφρα κτλ.

Σαρίγουζ’ Πάφρας

Χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός. Στην Μπάφρα τον συναντάμε με τελείως διαφορετική μουσική και βήμα, παίζεται με ζουρνά, νταούλι ή λύρα και τραγούδι στα τουρκικά.

Σέρρα ή ο Σέρραν Χορόν ή Πυρρίχιος

Ο ωραιότερος και γνωστότερος χορός του Πόντου. Έχει πάρει την ονομασία του από τον ποταμό Σέρρα, δυτικά της Τραπεζούντας. Η μορφή του χορού στον Πόντο ήταν σε κλειστό κύκλο και η μουσική παιζόταν από όλα τα μουσικά όργανα, με προτίμηση στους ανοιχτούς χώρους στο ζουρνά ή το αγγείο με όργανο συνοδείας το νταούλι. Δεν συνοδεύεται από τραγούδι

Σίγκ-Σίγκ

Εντυπωσιακός ανδρικός χορός από την περιοχή του Τσορούμ. Ο χορός είναι μία παραλλαγή της Σέρρας.

Στενά Δρόμια (Ταρατσού Σοκακλάρ)

Οι Μπαφραίοι για να αποφύγουν τη σύλληψή τους από τους Τούρκους, αναγκάζονταν να κινούνται με προφυλάξεις. Τις κινήσεις αυτές τις μετέτρεψαν σε χορό. Όργανα που συνοδεύουν τον χορό είναι ο ζουρνάς με το νταούλι ή λύρα.

Τάμσαρα (Νικόπολης)

Χορός από την περιοχή της Νικόπολης, σε μουσική παραλλαγή της Πιπιλομμάταινας. Κυρίαρχα όργανα η λύρα και ο ζουρνάς με το νταούλι.

Τάμσαρα

Ο χορός αυτός είναι από τους πλέον γνωστούς της περιοχής της Τραπεζούντας.  Παίζεται με όλα τα μουσικά όργανα και είναι μεικτός.

Τάς

Χορός από τους πλέον χαρακτηριστικούς της περιοχής του Κάρς. Άλλες γνωστές ονομασίες του χορού είναι οι Τάγαίτα ,Τάμαχα τη Κιουρτσίας. Χορεύεται από άνδρες και γυναίκες ελεύθερα ή αντικριστά. Μπορεί να είναι επίσης δρομικός χορός, στους γάμους, πηγαίνοντας να πάρουν την νύφη για την εκκλησία.

Τέκ Καιτέ

Χορός από την περιοχή της Πάφρας. Τέκ σημαίνει μονός και ο χορός λέγεται και μονός χορός. Είναι ζωηρός πηδηχτός χορός με χαρακτηριστική συνεχόμενη κίνηση των χεριών.

Τ’έμπρ’και τ’ οπίς

Χορός από την περιοχή της Νικόπολης. Χορεύεται μόνο από άνδρες σε ανοιχτό κύκλο. Παίρνει την ονομασία του από τα χαρακτηριστικά εναλλάξ βήματα των χορευτών προς τα κέντρο του χορευτικού κύκλου και προς την περιφέρειά του.         Ο χορός ήταν γνωστός σε λίγα χωριά της Νικόπολης. Σήμερα είναι ελάχιστοι αυτοί που τον θυμούνται και τον χορεύουν.

Τεμ Τεμιράτα

Χορός της περιοχής Όφεως. Περισσότερα στοιχεία δυστυχώς δεν έχουμε.

Τερς

Χορός από το Κιουμούς Ματέν. Στα ποντιακά σημαίνει ανάποδα. Τα βασικά όργανα είναι το βιολί και το ούτι ή η λύρα.

Τέρς΄(Ακ Νταγ Ματέν)

Η Ονομασία του χορού είναι από το Ακ Ντάγ Ματέν. Έχει τα ίδια βήματα με την τρυγόνα αλλά με διαφορετική μουσική. Συνοδεύεται από βιολί ή ούτι, καμιά φορά και ντέφι, ή από ζουρνά και νταούλι.

Τετέαγατς

Ο χορός είναι από την περιοχή της Αργυρούπολης. Τα βήματα του χορού είναι παρόμοια με έναν άλλο χορό (Τίταρα).

Τίβ- Τίβ- Τίβ –Τάνα

Ο χορός και το τραγούδι που συνοδεύει τον χορό είναι από την περιοχή της Τραπεζούντας. Τόσο ο ρυθμός όσο  η χορογραφία του και τα γενικά του χαρακτηριστικά είναι ίδια με αυτά του Παμποντιακού χορού (Πατούλα).

Τίζ Ομάλ

Είναι χορός από την περιοχή Ακ Νταγ Ματέν. Παίζεται με όλα τα μουσικά όργανα, και είναι παραλλαγή του Παμποντιακού χορού Ομάλ, με παρόμοια βήματα, τα οποία εκτελούνται με μικρές ζωηρές κινήσεις.

Τικ’ Αργόν (Ακ Νταγ Ματέν)

Είναι αργός χορός στην αρχή και μετά ανεβαίνει σιγά-σιγά.  Η λαβή των χεριών είναι από τους ώμους. Η μουσική παίζεται με βιολί και ούτι.

Τίκ Αργόν (Μπάφρας)

Είναι ίδιος  χορός σαν του Ακ Νταγ Ματέν τα πόδια τα σηκώνουμε περισσότερο και η μουσική παίζεται με ζουρνά και νταούλι ή λύρα.

Τικ’ (Διπλόν)

Τικ σημαίνει ίσιο, κατακόρυφο. Είναι ο αντιπροσωπευτικότερος χορός των Ποντίων, εκφράζει την λεβεντιά και την υπερηφάνεια της Ποντιακής ψυχής. Χορός που συναντάμε σε όλο τον Πόντο με 10 βήματα και παίζεται από όλα τα μουσικά όργανα του Πόντου. Λύρα, αγγείον, γαβάλ, ζουρνά, νταούλι, κλαρίνο, κεμανέ, βιολί και ούτι.

Τικ’ Λαγγευτόν

Τα βήματα του χορού είναι τα ίδια με του Τικ’ Διπλόν, με μόνη διαφορά ότι χορεύονται πιο πηδηκτά. Λαγγεύω σημαίνει πηδώ.

Τικ’ (Μονόν)

Χορός που χορεύεται στη Τραπεζούντα. Έχει 2 μορφές είναι πολύ πλούσιος σε μουσικές παραλλαγές και τραγούδια. Παίζεται με όλα τα μουσικά όργανα του Ανατολικού Πόντου. Πρόκειται για παραλλαγή του χορού Τίκ, με μικρότερο αριθμό χορευτικών βημάτων

Τικ Τόγιας

Χορεύεται στην περιοχή της Τόνγιας. Η μουσική του παίζεται με όλα τα μουσικά όργανα του Ανατολικού Πόντου και συνοδεύεται από τραγούδι. Τα βήματα είναι σαν του τίκ ΄Διπλόν, με διαφορετικό ύφος (τα βήματα εκτελούνται με τριαράκια).

Τίκ  Μοσκώφ

Ο χορός αυτός πήρε την ονομασία του από κάποιον Δημήτρη Μοσκοφίδη από το Ωραιόκαστρο Θεσ/νίκης. Έχει προσθέσει ορισμένους αυτοσχεδιασμούς στον χορό και τον χόρευε σε μουσική παραλλαγή της Μηλίτσας.

Τικ στο Γόνατο

Πήρε την ονομασία αυτήν από την χαρακτηριστική κίνηση της κάμψης των γονάτων.

Τίκι

Ζωηρός χορός από την Νικόπολη είναι παραλλαγή του χορού Τίκ.

Τικ’ Τρομαχτόν

Η μορφή αυτή του Τικ’ χορεύεται σε όλο σχεδόν τον Πόντο αλλού σαν αυτόνομος χορός και αλλού προσαρμοσμένος στον χορό Σέρρα. Παίζεται με όλα τα μουσικά όργανα.

Τίταρα (Αργυρούπολης)

Προέρχεται από την Αργυρούπολη (Κιουμούς  Χανέ). Είναι χορός με βάση το Διπάτ’. Παίζεται με όλα τα μουσικά όργανα.

Τίταρα (Καρς)

Χορός που χορευτικέ από πόντιους που ήρθαν από την πρώην Ε.Σ.Σ.Δ. Φημολογείται ότι έχει την προέλευση του από την Αρμενία. Παίζεται περισσότερο με λύρα χωρίς τραγούδι.

Τιτιρεμέ

Ζωηρός ανδρικός χορός με εντυπωσιακές φιγούρες από την περιοχή της Νικόπολης, ανάλογος του χορού Σέρρα. Οι βασικές του κινήσεις είναι αυτές του γρήγορου τρομαχτού Τίκ. Τιτιρεμέ σημαίνει τρομαχτό.

Τοπαλαμάν

Χορός από την περιοχή  της Πάφρας. Ανήκει σε γενικότερη κατηγορία χορών με κοινά βήματα και χορογραφία (με διαφορετική μελωδία) που τους συναντάμε σε ολόκληρο τον Πόντο (Γιουβαρλάντουμ).

Τούρι

Χορός από την περιοχή Καρς. Το Τούρι χορεύεται από άνδρες και γυναίκες με τα χέρια πιασμένα από τους ώμους. Η μουσική παίζεται και με κλαρίνο.

Τουρνάλα

Χορός από την  περιοχή του Κάρς. Έχει δική του μελωδία τα βήματα όμως είναι ίδια με αυτά του χορού (Τούρι).

Τριπάτ

Είναι χορός της Άνω Ματσούκας (Τραπεζούντα), ο οποίος χορεύεται σε ρυθμό αργού Τίκ Μονό και παίζεται με όλα τα μουσικά όργανα του Ανατολικού Πόντου.

Τρία τη Κότσαρι

Χορός της περιοχής Καρς. Χορεύεται με λύρα, νταούλι αλλά και με κλαρίνο. Είναι αριστερόστροφος, χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός.

Τρυγώνα

Σημαίνει η αγαπημένη μου, χορεύεται σε κλειστό κύκλο και είναι μεικτός, είναι ο μοναδικός Παμποντιακός χορός που ο κύκλος του χορού πηγαίνει αριστερά. Παίζεται με όλα τα μουσικά όργανα. Αναφέρεται στον ανεπρόκοπο άνδρα που στέλνει την γυναίκα του να κουβαλήσει ξύλα από το βουνό. Είναι ένας χορός που μας οδηγεί στις Διονυσιακές γιορτές τις αρχαιότητας σχετικά με την συγκομιδή και τον τρύγο. Άλλοι λένε ότι συμβολίζει το μάζεμα των ξύλων ή των χόρτων από γυναίκες. Η προέλευση του χορού είναι από την Τραπεζούντα και το Κάρς αλλά χορεύεται σε όλο σχεδόν τον Πόντο.

Τρυγόνα (Γουρούχ)

Είναι από την περιοχή Γουρούχ της Κερασούντας. Σαν βασικό όργανο είναι η λύρα.

Τσανικίας

Χορεύεται στην περιοχή του Κάρς. Είναι η άλλη ονομασία του Παμποντιακού χορού (Έμπροπης).

Τσαντζάρα

Χορεύεται στην περιοχή του Κάρς. Είναι μιμητικός χορός. Τσαντζάρα είναι η αράχνη και οι κινήσεις του χορού μιμούνται αυτές της αράχνης, στην ύφανση του ιστού της. Συνηθιζόταν να χορεύεται από παιδιά σε ανοικτό κύκλο και με μετακίνηση του χορού προς τα δεξιά.

Τσαραχότ

Είναι χορός από την περιοχή Ακ Νταγ Ματέν. Τα βήματα του χορού είναι ίδια με τον Παμποντιακό χορό (Έμπροπης).

Σχολιάστε

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *