Ποντιακά Δίστοιχα

ΔΙΣΤΙΧΑ ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΑΠΗΣ

Θεός σά  επουράνια, ερρούξεν κι εκυλίεν,

Έρθεν, είδεν τα έμορφα κι Ατός εκολατίεν.

 

Κόρη,πέ τον ζώγραφον, π’εζωγράφ’σεν εσένα,

Άς  δίγ’ ατον τα’ αργατικά τα’ και ζωγραφίζ’ αλλ’ έναν.

 

Σ’ αλάτ’  αφκά μη κάθεσαι, τα’ αλατοκλάδια στάζνε

Σά  μανουσάκια απέσ’ πορπάτ’,τα κάλλια σ’ να φωτάζνε.

 

Πού  καλατζεύ’ σε ,κι’ νυστάζ’, π’ελέπ’  σε ‘,κί  κοιμάται

Και  με τα ’εσέν που πορπατεί, σήν χαμονήν πάει ,χάται

 

Ανάθεμα τη  μάνα σου ,τον κύρ’ π’ εσέν  εποίκεν,

Εποίνε  σε  παντέμορφον, σ’εμέν πελιάν εφήνεν.

 

ΔΙΣΤΙΧΑ  ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ

Ό ντες τερώ σε, πορπατείς  απισκέσ’ σά  χωράφια

Τα  δόντια μ’ ακονώ  ατα κι εφτάγ’ ατα ξυράφια.

 

Ρακίν  εκράτνα κι έπινα  κι είπα  κόρη σήν  υα  σ’

Κι ατέ  ν’εκλώστεν, είπε με, χαλάλ’ και  σήν  καρδία σ’.

 

Μαύρον  τσίτ’ μη σκεπάεσαι, πασκίμ ντό  είσαι  γραία,

Εσέν  ιγεύνε  κόκκινα ,αρνί  μ ’τά  γερανέα.

 

Το  σεβταλούκ ‘ κί  γίνεται και με την  αμελείαν,

Γίνεται με την  καλατζήν και με τη μασχαρίαν.

 

Εζούλτσα  το  μουστάκι μου κι εποίκα’ ατο πουρμάνι,

Που εύρες και ν’εγάπησες εμέν τον χοβαρτάνι.

 

ΔΙΣΤΙΧΑ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ

Ρακίν εμέν  μη δείτε με, εγώ όντες πίνω, κλαίγω,

Εγώ όντες τραγωδώ, πονώ και μοιρολόγια λέγω.

 

Ας έξερα ποίον ραχίν ,επέμνε χιονισμένον,

Επέγνα, εκάθουμ’ κι έκλαιγα  την κάρδια μ’ το καμένον.

 

Τ’ εμόν η κάρδια γεραλίν, αν κλαίγω, θα ματούται,

Άμον τη λάμπας το γυαλίν ,απάν’ να κρούς, τσακούται.

 

Ν’αηλί εμέν τον ορφανόν, σόν κόσμον κανάν’ κι  έχω,

Θα  τρώει με ο λύκον  σα ραχίν, αραευτήν πά ‘ κ’έχω.

 

Να  σαν  εσάς  ψηλά  ραχία ,κι’ ξέρετε ασά  πόνια,

Την ‘Ανοιξην σά πράσινα, τον χειμωγκ’ον σά  χιόνια.

 

ΔΙΣΤΙΧΑ ΓΙΑ ΤΑ ΓΗΡΑΤΕΙΑ

Ν’αηλί  εμέν  π’εγέρασα κι  έσπρυναν τα  μαλλία μ’

Συντρομάζνε  τά  γόνατα μ’  βαρύν  έν  η  καρδία μ’.

 

Πού αποθάν’ κί  κλώσκεται, ο γέρον’ κι  νεούται.

Που  τρώει και  πίν  και  χαίρεται, καμίαν ‘ κι κομπούται.

 

Η καρδία μ’ έν  γεραλίν ,η ψή μ’  φαρμακωμένον

Και  η  ζωή μ ’αποτενύ ας’ όλια  τελεμένον.

 

Ν’αηλί εμέν  π’εγέρασα κι  έσπρυνεν το κιφάλι μ’

Κανείς εμέν ‘ κι λογαριάζ’,εχάθεν τα’εχτιπάρι μ’.

 

Εγένουμν’ εκατόν χρονών, ρούζω και άλλο ‘ κί σκούμαι,

Και ντο πολλά εσκέμινα, άλλο ‘κι αγαπισκούμαι.

ΔΙΣΤΙΧΑ  ΤΗΣ ΞΕΝΗΤΙΑΣ

Νά  σαν εσάς ψηλά ραχία  σήν  ξενιτειάν’ κι πάτε,

Σεβτάν ‘ κ’  αποχωρίουστεν ,σ’ έναν τόπον γεράτεν.

 

Ανάθεμά τον  π’έχτιζεν τη  ξενιτείας τον δρόμον,

Ρωμαίος πά κι αν  έτονε,νιά πίστ’ είχεν, νιά νόμον.

 

Εμέν η μάνα μ’ είπε με, τη νύχταν μη  κοιμάσαι,

Εσύ  θα  ξενιτεύεσαι κι η νύφε  αρωθυμάσαι.

 

Αχπάσκουμαι  σήν  ξενιτειάν, σήν Άρδασσαν θα μένω,

Τη  Ζύγανας και το ραχίν, πότε θ ’απιδιαβαίνω.

 

Σην ξενιτειάν π’ αχπάσκεται, έχει δύο καρδίας,

Το έναν  έν  τη ξενιτειάς, τα’ άλλο τα’ αρωθυμίας .

 

ΔΙΣΤΙΧΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΟΧΘΟ ΚΑΙ ΤΗ ΦΥΣΗ

Τα χιόνια ελύγαν  σά  ραχιά και  ν’ οι τσοπάν’ συρίζνε,

Τρώνε, πίνε και χαίρουνταν ,τιδέν πα’ κι νουνίζνε.

 

Θα πάω εβγαίνω σά ψηλά και τα’έμορφα ραχία,

Ν’ακούω  τσοπάν’ σύριγμαν και γαβαλί λαλίαν.

 

Ακείν’ το πέραν το ραχίν, πότε θα πρασινίζει,

Θα παίρ’ τα’ αρνί μ’ τα πρόγατα ,εκές να πάει βοσκίζει.

 

Η τρυγόνα μ’ εθέριζεν σ’ ορμίν  κιάν τα  χορτάρια,

Εγράσταν τα τσιαρούχοπα τ’ ς ,πορπατεί με τ ’ ορτάρια.

 

Θερίστ’ αργάτ’,θερίστ’ αργάτ’,θα σπάζω την κοσάραν,

Κι αν ΄κι τελείται το χωράφ’ ,θα σπάζω την κασκάραν.

 

ΔΙΣΤΙΧΑ ΓΙΑ ΤΗ ΦΥΣΗ

Εχιόντσεν κι εκαπάτεψεν  ραχία  και  ορμία

Και  ψήν  πουθέν ‘ κι  λαταρίζ’, εκρύφταν σά τρυπία.

 

Και τα πουλία σ’έρημα  εφτάνε  συντροφίαν,

Όχι να έ χνε άμον  εσέν  λιθαρένεν καρδίαν.

 

Χαρέστεν τον καιρόν έσουν και παραδείσ’πουλία,

Να σαν που ζεί χαίρεται κι ελέπ’ σας άλλομίαν.

 

Ο ουρανόν κι η θάλασσα,η γή κι όλια τα πάντα,

Έλα πουλίμ’ άς χαίρουμες, πασκίμ θα ζούμε πάντα.

 

Τά τζιτζέκια σκουντουλιχτά,πράσινα τα ραχία,

Δάκρυα,ποτάμια τα νερά, άμον παγούρα  κρύα.

 

ΔΙΣΤΙΧΑ ΣΑΤΙΡΙΚΑ

Το  σεβταλούκ ντο λές  εσύ, πασκίμ τρανόν δουλίαν,

Εφτάς  κάτας πορπάτεμαν και πεντικού λαλίαν.

 

Χρωστώ και’ κι χρωστούνε με, αν θέλω παίρνω κι άλλα

Εμέν η κόρ’ που εγάπεσεν, ζαέρ ’έτονε λάλα.

 

Ο κύρης σ’ έτον παλαλός κι η μάνα σ’ έτον λάλα,

Πως εγροίξαν κι εποίνανε άμον εσέν φραντάλαν.

 

Εγώ ποπάς’ κι  γίνουμαι, σό ιερόν’ κ ’εμπαίνω,

Σίτια θα ψάλλω, τραγουδώ, σασεύω κι απομένω.

 

Ο πετεινόν πά  εχπάστεν να πάει, σερεύ’ τσατσία,

Εσύ,ε ίπεν, την κοσάραν ,σκάλα και σελεκία.

ΤΑ ΠΕΝΤΙΚΟΥΔΙΑ

Κάποτε τά  πεντικούδια, φοβισμέν ’ασά  κατούδια,

Γάλια-γάλια μ’έναν τρόπον, τσοπλαεύταν σ’έναν τόπον.

Λέει ο ένας ,λέει κι ο άλλος  και ν’απόφασιν’ κ’εβγών.

Σκούται όλεν ο μικρόν άρ ας  λέγω σας τα’εμόν:

Πρέπ’ σή κάτας το γουλόπον,να κρεμάνομ’ κωδωνόπον

Κι όντες ατέ πορπατεί,άρ εμάς χαπάρ’ να δεί.

Κανείς τολμηρός ‘ κ’ευρέθεν ,ν’εφτάει ατό τη δουλείαν

Κι άρ αέτσ’πα τά κατούδια πάντα τρών’τά πεντικούδια.

 

Πεντικούδια=ποντικοί

Τοπλαεύταν=μαζεύτηκαν

Κατούδια=γάτες,γατάκια

Γουλόπον=λαιμουδάκι

Εφτάει=κάνει-πραγματοποιεί

Δουλίαν=δουλειά,πράξη,τόλμημα.

 

 

 

 

ΠΟΝΤΙΑΚΟΣ ΚΑΖΑΜΙΑΣ

 

  1. Καλαντάρ ‘-τ-ς -Ιανουάριος
  2. Κούντουρον -Φεβρουάριος
  3. Μάρτ-ς -Μάρτιος
  4. Απρίλ-τ-ς -Απρίλιος
  5. Καλομηνάς -Μάιος
  6. Κερασινός -Ιούνιος
  7. Θερ-νός -Ιούλιος
  8. Αύγουστος -Αύγουστος
  9. Σταυρίτες -Σεπτέμβριος
  10. Τρυγομηνάς -Οκτώβριος
  11. Αεργίτες -Νοέμβριος
  12. Χριστιγενάρ-τ-ς -Δεκέμβριος
  1. Ο Μήνας Ιανουάριος. Με την είσοδο κάθε καινούργιας χρονιάς οι ελπίδες των σκλαβωμένων Ποντίων για Ανάσταση του Γένους αναπτερώνονταν. Μετά το 1821 ο Ποντιακός λαός περίμενε και τη δίκη του απελευθέρωση. Με τον ερχομό του καινούργιου χρόνου ,οι απλο’ι’κοί άνθρωποι εξέφραζαν με αγωνία τον εθνικό τους πόθο.’’ας τερούμε οφέτος ο Καλαντάρτς ντο καλόν θα φέρ’…’’’.Αλλά οι ελπίδες αυτές δεν δικαιώνονταν ποτέ.Κι αυτός ο Καλαντάρης ,όπως και ο περσινός ,κι αυτή η καινούργια χρονιά ,όπως και η προηγούμενη,ήταν το ίδιο.’’Καλαντά- ρτ’ς και Νέον Έτος ,άμον πάντα και οφέτος.’’
  2. Ο Μήνας Φεβρουάριος.Η ονομασία του προέρχεται απ’το κοντός και ουρά και σημαίνει Λειψός Μήνας ,Μήνας με κοντή ουρά.Με τον Κούντουρο παρομοιάζεται μεταφορικά Ο λειψός στα μυαλά άνθρωπος .
  3. Ο Μήνας Μάρτιος .Πίστευαν γι’αυτόν ότι δεν έπρεπε να αναφέρεται το χειμώνα το όνο- Μά του,γιατί όποιος το έκανε ,θα έβλεπε πολλά φίδια το καλοκαίρι.Έλεγαν επίσης για Το Μάρτη ‘’Μάρτε,μούρτ’αγέλαστε κι αξερογαλγάνιστε’’.
  4. Ο Μήνας Απρίλης.Οτι συμβαίνει με τις καιρικές συνθήκες στην Ελλάδα το Μήνα Μάρτη ,αυτό συμβαίνει και στον Πόντο με τον Μήνα Απρίλη.Ο καιρός είναι άστατος .Η Άνοιξη αργεί να’ρθει. Ο Απρίλης πότε κλαίει και πότε γελάει,λέει μια ποντιακή παροιμία ‘’Απρίλ τς έρταε κ Περάν,τα’άλλο κλαίει,τ’άλλο γελά
  5. Ο μήνας Μάης ο καλός Μήνας του Έτους.Στον Πόντο η Άνοιξη φτάνει για τα καλά με τον Ερχομό του Μάη.Οι τσοπάνοι και οι παρχαρομάνες με τα αιγοπρόβατα και τις αγελάδες Ανεβαίνουν στα ψηλά.Τον Κολομηνά όλα είναι ωραία.Η ύπαιθρος στον Πόντο μοσκοβο- λάει από το μεθυστικό άρωμα των λουλουδιών ,από τα ‘’καλομηνέσα τσιτσέκα’’:μανουσά- κα,τουτουγιάδες,μάραντα,τριαντάφυλλα.
  6. Ο Μήνας Ιούνιος ,επειδή στη διάρκεια του ωριμάζουν τα κεράσια.
  7. Ο Μήνας Ιούλιος ,λέγεται και χορτοθέρτς.Μήνας του θερισμού,από το αρχ.επίθετο θερινός Ασφαλώς δεν πρέπει να ταυτίζεται με το Μήνα θεριστή ,Ιούνιο,ο οποίος στην Ποντιακή λέγεται κερασινός.Η ωρίμανση των σταχυών στον Πόντο ,επομένως και ο θερισμός γίνονταν Πολύ αργότερα(ένα μήνα),λόγω διαφορετικών κλιματολογικών συνθηκών.’’Έρθεν και οΧορτοθέρτς έπαρ ‘το καγάν’σο χέρ’τς.’’(Ήρθε και ο χορτοθέρης πάρε το δρεπάνι στο χέριΣου).
  8. Ο Μήνας Αύγουστος .Προσωνυμία που δόθηκε στον Οκταβιανό,το πραγματικό όνομα του οποίου ήταν Γά’ι’ος Ιούλιος Καίσαρας Οκτάβιος.Μετά το 29 π.χ. ο Αύγουστος επέτρεψε στο κο ινόν του Πόντου,καθώς και στο κοινό της βιθυνίας ,να τον λατρεύει,σε συνδιασμό με τηθεά Ρώμη.
  9. Ο Μήνας Σεπτέμβριος,στη διάρκεια του οποίου γιορταζόταν η ύψωση του Τιμίου Σταυρού. Την 1η του Μήνα απαγορευόταν οι επισκέψεις ,γιατί πίστευαν ότι οι ξένοι που έρχονταν Στα σπίτια έφερναν γρουσουζιά.Επίσης έδιναν μεγάλη σημασία ποιον θα πρωτοδούν Έξω από το σπίτι τους,στο δρόμο.’’Στάμαν Σταρίτα είδα σε,καλόν να έν ιδέα σ’’’(Στην 1η του Σεπτέμβρη σε είδα ,είθε καλή να είναι η εμφάνηση σου).
  10. Ο Μήνας Οκτώβριος ονομαζόταν έτσι λόγω του ότι στον Πόντο ήταν ο Μήνας του τρυγητού.
  11. Ο Μήνας Νοέμβριος ονομαζόταν έτσι λόγω της ανακομιδής των λειψάνων του Αγίου Γεωργίου που γιορτάζεται στις 3 του Μήνα αυτού.
  12. Ο Μήνας Δεκέμβριος .Λεγόταν έτσι ,επειδή στη διάρκεια του γιορτάζονταν τα χριστούγεννα.


ΟΙ 12 ΜΗΝΕΣ
Καλαντάρη Καλαντάρη
Τρείς τσαπούλας σο ποδάρι.
Ο Κούντουρο φέρ’το κρύο
Να σάν ‘κείνον π’έχ το βίο.
Μή κουρφίζητε το Μάρτ’
Ατός έχ πολλά ινιάτ.
Έρθεν και ο Απριλής
Δύο λόγια ναμουσλής
Έρθεν κι’ο Καλομηνάς
Φοβούμαι σύ να πεινάς.
Έρθεν κι’ ο Κερασινός
Ο καιρός έν κόκκινος
Έρθεν και ο Θερνοχόρης
Έπαρ το δρεπάν σο χέρ’ίσ’.
Άγουστή είν’τα γεμίσια
Ως την κορφή τα ξυνίσια.
Ο Σταυρίτες ξύν τα φύλλα
Και μαραίντανε τα ξύλα.
Σ’Άι Δημητρή το Μήνα
Μη φοβάσε ξ’ά’ι’ την πείνα
Τ’Αγιεργίτα ασο λιμάν
Τα χαψία σο τηγάν.
Έρθεν κι ο Χριστουγεννιάτες
Με τα χόνια ασπρογενιάτες.

Σχολιάστε

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *